Aby rozpoznać nadciśnienie konieczne jest wykonanie pomiarów ciśnienia tętniczego. Jest to badanie proste. By uniknąć błędów musi być jednak wykonane według określonych zasad.

Do pomiaru ciśnienia tętniczego używa się różnych aparatów. W praktyce lekarskiej często używa się klasycznych aparatów rtęciowych. Pomiar ciśnienia za ich pomocą nie jest trudny, a uzyskane wyniki najbardziej wiarygodne. Często, zwłaszcza w pomiarach domowych, stosowane są aparaty sprężynowe z odczytem zegarowym oraz aparaty elektroniczne. Ich obsługa jest prosta, a w przypadku aparatów elektronicznych pomiary wykonywane są czasem całkowicie automatycznie. Dzięki temu można je wykonywać samodzielnie. Wszystkie aparaty do pomiaru ciśnienia powinny być, co pewien czas sprawdzane i skalowane.



Typowy aparat do pomiaru ciśnienia składa się z mankietu wypełnionego gumową poduszką, połączonego przez gumową rurkę z wyposażoną w zawór gumową pompką w kształcie gruszki. W aparacie rtęciowym układ ten łączy się z ze zbiornikiem zawierającym rtęć i odchodzącą od niego szklaną rurką z zaznaczoną skalą. W innych aparatach stosowany jest sprężynowy manometr wskazujący ciśnienie na zegarze albo elektroniczny układ z ciekłokrystalicznym czytnikiem.

Mierząc ciśnienie tętnicze koniecznie warto pamiętać o kilku zasadach:

1. Przed pomiarem należy przez kilka minut odpocząć, powstrzymać się od picia kawy i palenia tytoniu
2. Mankiet musi być dostosowany do rozmiaru ramienia (za gruby – spowoduje zaniżenie wartości ciśnienia i odwrotnie za mały podwyższy je)
3. Mankiet należy założyć na pozbawione odzieży ramię w odległości około 2-3 cm od zagięcia łokciowego
4. Ramię, na którym wykonywany jest pomiar musi znajdować się na wysokości serca
5. Po wykonaniu powyższych czynności za pomocą gumowej gruszki pompuje się powietrze do mankietu. W trakcie pompowania mankietu wywierany jest coraz większy ucisk na ramię. W pewnym momencie dochodzi do zatrzymania przepływu krwi przez naczynie, co przejawia się zniknięciem tętna nad tętnicą. Od tego momentu należy wypełnić mankiet tak, aby rtęć lub wskazówka manometru podniosła się o ok. 20 mm Hg.
6. W dalszej kolejności nad tętnicą przykłada się słuchawkę i wolno wypuszcza z mankietu powietrze. W pewnym momencie słyszalny będzie pierwszy, cichy ton. Odpowiada on strumieniowi krwi, który równoważąc ucisk mankietu, przedostał się przez naczynie podczas skurczu serca. Moment ten odpowiada na skali aparatu skurczowemu ciśnieniu tętniczemu. W trakcie dalszego upuszczania powietrza tony wolno cichną, aż do ich całkowitego zaniknięcia. Moment, przy którym zanika ostatni słyszalny ton odpowiada rozkurczowemu ciśnieniu tętniczemu.  

Zdarza się, że ciśnienie tętnicze mierzone na obu rękach nie jest jednakowe. Wtedy należy zawsze dokonywać pomiaru i podawać ciśnienie na tej kończynie, na której jest ono wyższe.

Pacjenci często są zachęcani do samodzielnego pomiaru ciśnienia tętniczego w domu. Pomiary ciśnienia, dokonywane w różnych porach dnia i notowane przez chorego ułatwiają lekarzowi właściwą ocenę skuteczności leczenia. Jednak zbyt częste mierzenie ciśnienia przez niektóre osoby może wywoływać ich niepokój podwyższonymi wartościami i wtedy nie jest zalecane. Zanim rozpocznie się samodzielne badanie ciśnienia tętniczego warto zasięgnąć rady lekarza, co do sposobu pomiaru ciśnienia i sprawdzić zakupiony ciśnieniomierz. 

W praktyce klinicznej oprócz już opisanych używane są także aparaty umożliwiające pomiar ciśnienia przez całą dobę. Metodę taką określa się terminem całodobowego automatycznego pomiaru ciśnienia tętniczego. Dzięki małym rozmiarom i oprogramowaniu pozwala on na rejestrację ciśnienia w krótkich odstępach czasu, w okresie normalnej aktywności badanego. Po badaniu zapisane w aparacie wartości ciśnienie są analizowane przez komputer. Całodobowy pomiar ciśnienia tętniczego może być pomocny w diagnostyce i leczeniu nadciśnienia.

1. Wartość ciśnienia tętniczego odpowiadająca na przykład 140/90 mm Hg oznacza, że ciśnienie skurczowe wynosi 140 mm słupa rtęci a rozkurczowe 90 mm słupa rtęci.
2. Pomiaru ciśnienia tętniczego dokonuje się przy użyciu aparatu rtęciowego, sprężynowego lub elektronicznego w określonych warunkach:
3. mankiet o odpowiednim rozmiarze musi być założony na pozbawione odzieży ramię
4. mankiet i podziałka aparatu powinny być na wysokości serca osoby badanej
5. pomiar ciśnienia tętniczego należy wykonywać w cichym pomieszczeniu po odpoczynku, nie pić wcześniej kawy, ani nie palić tytoniu